Trong bối cảnh chuyển đổi số đang len lỏi vào từng ngõ ngách của đời sống, ngành nông nghiệp Việt Nam cũng không đứng ngoài cuộc chơi. Một nghiên cứu mới đây của TS. Hồ Ngọc Cường và cộng sự tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã chỉ ra rằng, năng lực số của người nông dân chính là "chìa khóa" then chốt để thúc đẩy việc sử dụng phân bón hữu cơ, hướng tới một nền nông nghiệp bền vững.
Nông nghiệp xanh và bài toán phân bón hữu cơ
Nông nghiệp Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng xanh và bền vững. Tuy nhiên, thực trạng lạm dụng phân bón vô cơ vẫn còn phổ biến, gây ra nhiều hệ lụy cho sức khỏe đất đai, môi trường và người tiêu dùng. Dù phân bón hữu cơ được xem là giải pháp hữu hiệu nhưng tỷ lệ sử dụng hiện nay vẫn còn khiêm tốn, chỉ chiếm khoảng 25% tổng lượng phân bón sử dụng hàng năm.
Đề tài nghiên cứu mã số T2025–5-18 cấp Học viện "Nghiên cứu ảnh hưởng của vốn nhân lực tới việc sử dụng phân bón hữu cơ của hộ sản xuất rau trong bối cảnh chuyển đổi số trên địa bàn huyện Phúc Thọ, Hà Nội" do TS. Hồ Ngọc Cường và các cộng sự đã được thực hiện nhằm tìm câu trả lời cho câu hỏi: Tại sao nông dân vẫn ngại thay đổi? Và chuyển đổi số đóng vai trò gì trong quá trình này?.
Vốn nhân lực số: Khái niệm mới cho nông nghiệp hiện đại
Điểm đột phá của nghiên cứu là việc tiếp cận vốn nhân lực không chỉ dừng lại ở trình độ học vấn hay kinh nghiệm canh tác truyền thống, mà mở rộng sang khái niệm vốn nhân lực số. Đây là khả năng của nông dân trong việc sở hữu thiết bị thông minh, khai thác Internet, tiếp cận và xử lý thông tin kỹ thuật trên các nền tảng số để ra quyết định sản xuất. Nghiên cứu thực hiện tại xã Phúc Lộc (một đơn vị hành chính mới hợp nhất sau khi thực hiện chủ trương chính quyền 2 cấp trên địa bàn huyện Phúc Thọ cũ), nơi có diện tích trồng rau hàng hóa lớn. Qua khảo sát 100 hộ nông dân, nhóm nghiên cứu nhận thấy những người có kỹ năng tìm kiếm thông tin kỹ thuật trên Internet, học tập qua video hướng dẫn hay biết cách quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội thường có xu hướng áp dụng phân bón hữu cơ cao hơn rõ rệt.
    |
 |
| Hình 1: Cánh đồng rau trên địa bàn xã Phúc Lộc; Ảnh: Doãn Thúy |
Nghiên cứu cũng chỉ ra một "nghịch lý" của chuyển đổi số: Không phải cứ nhiều thông tin là tốt. Kỹ năng tìm kiếm thị trường và sự đa dạng quá mức của thông tin đôi khi lại khiến nông dân do dự. Khi nông dân nhận thấy thị trường chưa có sự phân biệt giá rõ ràng giữa rau hữu cơ và rau thông thường, họ có xu hướng quay lại với phương thức truyền thống để giảm chi phí lao động. Bên cạnh đó, các rào cản như chi phí lao động bón phân hữu cơ cao, hiệu quả tác động chậm và giá phân thương mại còn đắt đỏ vẫn là những trở ngại lớn đối với các hộ quy mô nhỏ.
|
 |
| Người nông dân đang bón phân hữu cơ cho cây mướp tại xã Phúc Lộc; Ảnh: Doãn Thúy |
Nhóm giải pháp thúc đẩy bền vững
Để biến những phát hiện từ nghiên cứu khoa học góp phần giải quyết các vấn đề thực tiễn trên địa bàn nghiên cứu, đề tài đã đề xuất nhóm giải pháp đồng bộ, bao gồm: Nâng cao năng lực số: Tổ chức các lớp tập huấn thực chất, hướng dẫn nông dân cách chọn lọc thông tin đáng tin cậy trên mạng, cách sử dụng video kỹ thuật để tự tin áp dụng vào ruộng vườn; Kết nối thị trường số: Khuyến khích nông dân tận dụng mạng xã hội (Facebook, Zalo) để "kể câu chuyện sản phẩm", chụp ảnh quy trình bón phân hữu cơ để xây dựng niềm tin với người tiêu dùng, từ đó thu hút khách hàng sẵn sàng trả giá cao hơn; Hỗ trợ chính sách linh hoạt: Chính quyền địa phương cần lồng ghép hỗ trợ phân bón hữu cơ vào các mô hình điểm và hỗ trợ tem truy xuất nguồn gốc mã QR để minh bạch hóa chất lượng sản phẩm; Phát huy vai trò Hợp tác xã: HTX cần đóng vai trò trung gian cung cấp nguồn phân hữu cơ uy tín và liên kết tiêu thụ sản phẩm cho nông dân thông qua các kênh siêu thị, cửa hàng thực phẩm an toàn.
|
 |
| Người nông dân chuẩn bị bể ủ phân xanh tại ruộng trên địa bàn xã Phúc Lộc; Ảnh: Doãn Thúy |
Như vậy, cải thiện vốn nhân lực số không chỉ là giúp người dân biết dùng điện thoại thông minh, mà là trang bị cho họ tư duy sản xuất xanh và khả năng làm chủ công nghệ để vượt qua các rào cản thị trường. Đây chính là nền tảng cốt lõi để Phúc Lộc nói riêng và Hà Nội nói chung phát triển nông nghiệp giá trị cao, bền vững trong tương lai.